احیای میراث علمی آسیا و الگویی نوین برای آموزش عالی بینالمللی
دانشگاه نالاندا یکی از مهمترین پروژههای آموزش عالی جمهوری هند در قرن بیست و یکم به شمار میرود که با هدف احیای سنت علمی و تمدنی دانشگاه باستانی نالاندا و ایجاد بستری برای همکاریهای علمی و فرهنگی میان کشورهای آسیایی تأسیس شده است.
این دانشگاه که بر اساس قانون ویژه پارلمان هند در سال ۲۰۱۰ به عنوان «مؤسسهای با اهمیت ملی» تأسیس شد، امروزه به عنوان یک دانشگاه پژوهشمحور و بینالمللی فعالیت میکند و تنها در مقاطع تحصیلات تکمیلی دانشجو میپذیرد. رسالت اصلی این دانشگاه، تلفیق میراث علمی شرق با نیازهای آموزش عالی معاصر، توسعه پژوهشهای میانرشتهای، گسترش دیپلماسی علمی و ترویج توسعه پایدار است. مقاله حاضر با بهرهگیری از منابع رسمی و پژوهشهای منتشرشده، تاریخچه، ساختار، اهداف، جایگاه بینالمللی و چشمانداز دانشگاه مدرن نالاندا را بررسی میکند.
مقدمه
در تاریخ آموزش عالی جهان، نام نالاندا همواره یادآور یکی از بزرگترین مراکز علمی و تمدنی آسیاست. دانشگاه باستانی نالاندا که از قرن پنجم تا دوازدهم میلادی در منطقه ماگادا (بیهار کنونی) فعالیت میکرد، نخستین دانشگاه بزرگ اقامتی جهان به شمار میرفت و هزاران دانشجو و استاد از هند، چین، ایران، تبت، کره، ژاپن، آسیای مرکزی و جنوب شرق آسیا را گرد هم آورده بود. این مرکز علمی نه تنها محل آموزش علوم دینی بود، بلکه رشتههایی همچون فلسفه، پزشکی، ریاضیات، نجوم، منطق، زبانشناسی و هنر نیز در آن تدریس میشد.
احیای دانشگاه نالاندا در قرن بیست و یکم، صرفاً بازسازی یک دانشگاه تاریخی نبود؛ بلکه تلاشی برای احیای سنت دیرینه تبادل دانش، گفتوگوی تمدنها و همکاری علمی میان کشورهای آسیایی محسوب میشود. از همین رو، دانشگاه جدید نالاندا بیش از آنکه یک پروژه آموزشی باشد، نمادی از سیاست فرهنگی و علمی هند در عرصه بینالمللی است.
روند احیای دانشگاه
اندیشه احیای نالاندا نخستین بار در سال ۲۰۰۶ توسط رئیسجمهور پیشین هند، دکتر ای. پی. جی. عبدالکلام، مطرح شد. این پیشنهاد با استقبال گسترده کشورهای عضو اجلاس شرق آسیا (East Asia Summit) روبهرو شد و در نشستهای سالهای ۲۰۰۷ و ۲۰۰۹ مورد حمایت رسمی قرار گرفت. هدف اصلی، ایجاد دانشگاهی بینالمللی بود که بتواند میراث علمی آسیا را با نیازهای قرن بیست و یکم پیوند دهد.
پارلمان هند با تصویب «قانون دانشگاه نالاندا» در سال ۲۰۱۰، این دانشگاه را به عنوان یک مؤسسه با اهمیت ملی تأسیس کرد. نخستین گروه دانشجویان در سال ۲۰۱۴ وارد دانشگاه شدند و فعالیت آموزشی به طور رسمی آغاز شد. دولت ایالت بیهار نیز بیش از ۴۵۰ هکتار زمین در نزدیکی شهر تاریخی راجگیر برای احداث پردیس دائمی دانشگاه اختصاص داد.
فلسفه تأسیس و رسالت دانشگاه
دانشگاه مدرن نالاندا بر سه اصل اساسی استوار است:
نخست، احیای سنت علمی و فکری دانشگاه باستانی نالاندا؛ دوم، ایجاد بستری برای گفتوگوی میان تمدنها و فرهنگهای آسیایی؛ و سوم، تولید دانش در حوزه مسائل معاصر جهان از طریق پژوهشهای میانرشتهای.
بر خلاف بسیاری از دانشگاههای سنتی، نالاندا صرفاً یک مرکز آموزشی نیست، بلکه خود را نهادی برای شکلدهی به شبکهای از همکاریهای علمی و فرهنگی میان کشورهای آسیا معرفی میکند. شعار دانشگاه، یادگیری در کنار طبیعت، گفتوگو و مسئولیتپذیری جهانی است که در تمام برنامههای آموزشی آن انعکاس یافته است.
ساختار آموزشی و پژوهشی
دانشگاه نالاندا یک دانشگاه پژوهشمحور است و تنها در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری دانشجو میپذیرد. برنامههای آموزشی آن بر پایه پژوهش، مطالعات میانرشتهای و همکاری بینالمللی طراحی شدهاند.
دانشکدههای فعال دانشگاه عبارتاند از:
- دانشکده مطالعات تاریخی
- دانشکده بومشناسی و مطالعات محیط زیست
- دانشکده مطالعات بودایی، فلسفه و ادیان تطبیقی
- دانشکده زبانها و علوم انسانی
- دانشکده مدیریت
علاوه بر این، مراکز پژوهشی تخصصی مانند مرکز مطالعات خلیج بنگال، مرکز حل منازعات و ایجاد صلح و مرکز منابع بایگانی مشترک، نقش مهمی در توسعه پژوهشهای بینالمللی ایفا میکنند.
دانشگاهی بینالمللی
یکی از ویژگیهای ممتاز دانشگاه نالاندا، ماهیت بینالمللی آن است. این دانشگاه با حمایت کشورهای عضو اجلاس شرق آسیا شکل گرفته و با دانشگاهها و مراکز پژوهشی متعدد در آسیا، اروپا و سایر مناطق جهان همکاری علمی دارد.
حضور دانشجویان خارجی از کشورهای مختلف، برگزاری دورههای مشترک، امضای تفاهمنامههای علمی و تبادل استاد و پژوهشگر، نالاندا را به یکی از مهمترین مراکز همکاری دانشگاهی آسیا تبدیل کرده است. این ویژگی سبب شده است که دانشگاه نقش مهمی در دیپلماسی علمی و فرهنگی هند ایفا کند.
پردیس پایدار؛ الگویی برای دانشگاههای آینده
پردیس جدید دانشگاه نالاندا یکی از پیشرفتهترین پردیسهای دانشگاهی هند از منظر پایداری زیستمحیطی محسوب میشود. طراحی آن توسط معمار برجسته هندی، بی. وی. دوشی، انجام شده و بر اساس اصول «خالص صفر» (Net Zero) در حوزه مصرف انرژی، آب و مدیریت پسماند شکل گرفته است. این پردیس با بهرهگیری از انرژیهای تجدیدپذیر، بازیافت آب، حفاظت از تنوع زیستی و حذف پلاستیکهای یکبارمصرف، نمونهای از تلفیق معماری بومی با فناوریهای نوین است.
نالاندا و دیپلماسی فرهنگی هند
در دهههای اخیر، هند از آموزش عالی به عنوان یکی از ابزارهای «قدرت نرم» خود بهره گرفته است. دانشگاه نالاندا در این راهبرد جایگاهی ویژه دارد، زیرا میراث مشترک فرهنگی کشورهای آسیایی را به بستری برای همکاریهای علمی تبدیل میکند.
این دانشگاه با سیاست «نگاه به شرق» و سپس «اقدام به شرق» (Act East Policy) هند همسو است و تلاش میکند از طریق آموزش، پژوهش و گفتوگوی فرهنگی، روابط هند با کشورهای شرق و جنوب شرق آسیا را تقویت کند. حضور استادان و دانشجویان بینالمللی، برگزاری همایشهای علمی و همکاری با مؤسسات پژوهشی معتبر، نقش نالاندا را در این زمینه برجسته ساخته است.
چالشها و چشمانداز آینده
با وجود دستاوردهای قابل توجه، دانشگاه نالاندا همچنان با چالشهایی همچون گسترش زیرساختهای پژوهشی، افزایش جذب اعضای هیئت علمی بینالمللی، توسعه منابع مالی پژوهش و ارتقای جایگاه خود در رتبهبندیهای جهانی روبهرو است.
با این حال، تکمیل پردیس جدید، توسعه همکاریهای بینالمللی، افزایش شمار دانشجویان خارجی و حمایت دولت هند، چشمانداز روشنی را برای تبدیل شدن نالاندا به یکی از مهمترین دانشگاههای پژوهشی آسیا ترسیم میکند. افتتاح پردیس جدید در سال ۲۰۲۴ نیز مرحلهای مهم در تحقق این هدف به شمار میرود.
دانشگاه مدرن نالاندا را نمیتوان صرفاً احیای یک مرکز آموزشی تاریخی دانست؛ بلکه این دانشگاه نمادی از پیوند میان گذشته و آینده، سنت و نوآوری و علم و دیپلماسی فرهنگی است. هند با ایجاد این دانشگاه تلاش کرده است میراث علمی نالاندای باستان را در قالب یک دانشگاه پژوهشمحور و بینالمللی بازآفرینی کند؛ دانشگاهی که علاوه بر تولید دانش، به تقویت همکاریهای علمی، گفتوگوی تمدنها، توسعه پایدار و همگرایی فرهنگی در آسیا کمک میکند. از این منظر، نالاندا نه تنها یادگار گذشته، بلکه الگویی برای آینده آموزش عالی در منطقه آسیا به شمار میآید.
منابع منتخب:
- Nalanda University – Official Website
- History and Revival of Nalanda University
- About Nalanda University
- Nalanda University Act, 2010.
- UNESCO. Nalanda Mahavihara (Archaeological Site).
نظر شما